Doanh Nghiệp Nợ Lương Người Lao Động Xử Lý Ra Sao Để Bảo Vệ Quyền Lợi Tốt Nhất?

Tình trạng doanh nghiệp chậm trả hoặc không thanh toán đầy đủ tiền lương không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của người lao động mà còn có thể làm phát sinh tranh chấp về quyền và lợi ích trong quan hệ lao động. Khi rơi vào tình trạng bị nợ lương, người lao động cần xác định rõ quyền của mình, nghĩa vụ của người sử dụng lao động và phương thức xử lý phù hợp theo quy định pháp luật.

Hướng xử lý khi doanh nghiệp nợ lương người lao động

1. Nguyên tắc trả lương cho người lao động

Căn cứ Điều 94 Bộ luật Lao động 2019, người sử dụng lao động có trách nhiệm:

• Trả lương trực tiếp, đầy đủ và đúng hạn cho người lao động. Trường hợp người lao động không thể trực tiếp nhận lương, người sử dụng lao động có thể trả cho người được người lao động ủy quyền hợp pháp.

• Tôn trọng quyền tự quyết của người lao động đối với việc sử dụng tiền lương; không được hạn chế, can thiệp hoặc ép buộc người lao động sử dụng tiền lương để mua hàng hóa, sử dụng dịch vụ của người sử dụng lao động hoặc của đơn vị do người sử dụng lao động chỉ định.

Như vậy, việc không trả hoặc trả không đầy đủ, không đúng hạn tiền lương có thể được xác định là hành vi vi phạm nghĩa vụ trả lương của người sử dụng lao động theo quy định pháp luật.

2. Khi nào doanh nghiệp đã chậm trả lương

Theo khoản 4 Điều 97 Bộ luật Lao động, trường hợp vì lý do bất khả kháng mà NSDLĐ đã tìm mọi biện pháp khắc phục nhưng vẫn không thể trả lương đúng hạn thì thời gian chậm trả không được quá 30 ngày.

Trường hợp trả lương chậm từ 15 ngày trở lên, NSDLĐ phải đền bù cho NLĐ một khoản tiền ít nhất bằng số tiền lãi của số tiền trả chậm. Khoản tiền này được tính theo lãi suất huy động tiền gửi có kỳ hạn 01 tháng do ngân hàng nơi NSDLĐ mở tài khoản trả lương cho NLĐ công bố tại thời điểm trả lương. T

Như vậy, việc doanh nghiệp gặp khó khăn về tài chính không mặc nhiên làm phát sinh quyền chậm trả lương không giới hạn. NLĐ cần xác định thời điểm đến hạn trả lương và thời gian doanh nghiệp thực tế chậm thanh toán để xác định quyền lợi của mình.

3. Người lao động có được đơn phương chấm dứt Hợp đồng lao động khi doanh nghiệp nợ lương

Theo điểm b khoản 2 Điều 35 Bộ luật Lao động, NLĐ có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động không cần báo trước nếu không được trả đủ lương hoặc trả lương không đúng thời hạn, trừ trường hợp quy định tại khoản 4 Điều 97 của Bộ luật này. 

Theo đó, nếu doanh nghiệp không trả đủ hoặc không trả lương đúng hạn và trường hợp này không thuộc ngoại lệ về chậm trả lương do bất khả kháng theo khoản 4 Điều 97, NLĐ có quyền thực hiện việc đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động mà không phải báo trước.

Tuy nhiên, NLĐ nên lập văn bản thể hiện rõ việc đơn phương chấm dứt hợp đồng, căn cứ chấm dứt và lý do chấm dứt để hạn chế tranh chấp về sau.

Việc chấm dứt hợp đồng lao động không làm mất quyền yêu cầu doanh nghiệp thanh toán các khoản tiền lương còn thiếu và các quyền lợi khác mà NLĐ được hưởng theo quy định pháp luật.

4. Người lao động cần làm gì khi doanh nghiệp không trả lương

4.1. Rà soát, thu thập chứng cứ 

Khi bị chậm hoặc không được thanh toán đầy đủ tiền lương, NLĐ nên chủ động thực hiện các bước sau để bảo vệ quyền lợi:

• Bước 1: Xác định khoản tiền bị nợ

Rà soát hợp đồng lao động, bảng lương, bảng chấm công và các thỏa thuận liên quan để xác định mức lương, thời điểm phải trả và số tiền doanh nghiệp còn nợ.

• Bước 2: Yêu cầu doanh nghiệp thanh toán

Gửi yêu cầu bằng văn bản, email hoặc biên bản làm việc, nêu rõ số tiền còn thiếu, thời gian chậm trả và thời hạn đề nghị doanh nghiệp thanh toán. Việc trao đổi bằng văn bản cũng giúp tạo căn cứ chứng minh khi tranh chấp phát sinh.

• Bước 3: Thu thập và lưu giữ chứng cứ

NLĐ cần lưu giữ hợp đồng lao động, bảng lương, sao kê tài khoản, bảng chấm công, email, tin nhắn, văn bản yêu cầu thanh toán và các tài liệu liên quan. Đây là những căn cứ quan trọng để chứng minh quan hệ lao động và yêu cầu thanh toán tiền lương khi làm việc với cơ quan có thẩm quyền hoặc Tòa án.

4.2. Yêu cầu các cơ quan có thẩm quyền giải quyết

Theo Điều 187 Bộ luật Lao động, cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền giải quyết tranh chấp lao động cá nhân gồm: Hòa giải viên lao động; Hội đồng trọng tài lao động; Tòa án nhân dân. Tùy tính chất tranh chấp và trường hợp cụ thể, NLĐ có thể lựa chọn phương thức giải quyết phù hợp theo trình tự pháp luật.

• Yêu cầu hòa giải viên lao động: Theo Điều 188 Bộ luật Lao động, tranh chấp lao động cá nhân phải được giải quyết thông qua thủ tục hòa giải của Hòa giải viên lao động trước khi yêu cầu Hội đồng trọng tài lao động hoặc Tòa án giải quyết, trừ các trường hợp pháp luật quy định không bắt buộc hòa giải. Tranh chấp về tiền lương thông thường thuộc trường hợp phải thực hiện thủ tục hòa giải trước khi yêu cầu cơ quan có thẩm quyền tiếp theo giải quyết. 

• Hội đồng trọng tài: Trong trường hợp các bên lựa chọn cơ chế trọng tài theo quy định pháp luật, tranh chấp có thể được yêu cầu Hội đồng trọng tài lao động giải quyết.

• Khởi kiện tại Tòa án: Trường hợp tranh chấp không được giải quyết bằng thương lượng, hòa giải hoặc các bên lựa chọn Tòa án theo quy định pháp luật, NLĐ có quyền yêu cầu Tòa án có thẩm quyền giải quyết. Đối với tranh chấp tiền lương thuộc trường hợp bắt buộc hòa giải, NLĐ cần thực hiện thủ tục hòa giải trước khi khởi kiện, trừ trường hợp thuộc diện không bắt buộc hòa giải theo Điều 188 Bộ luật Lao động

5. Dịch vụ Luật sư giải quyết tranh chấp lao động 

Dịch vụ luật sư giải quyết tranh chấp lao động hỗ trợ khách hàng trong các công việc như:

• Tư vấn quyền và nghĩa vụ của người lao động, người sử dụng lao động khi phát sinh tranh chấp;

• Tư vấn, đánh giá hồ sơ và xác định căn cứ pháp lý đối với tranh chấp tiền lương, thưởng, phụ cấp, làm thêm giờ, trợ cấp và các quyền lợi khác;

• Tư vấn phương án thương lượng, hòa giải nhằm giải quyết tranh chấp trên cơ sở bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng;

• Soạn thảo đơn yêu cầu hòa giải, đơn khiếu nại, đơn khởi kiện và các văn bản pháp lý có liên quan;

• Đại diện hoặc hỗ trợ khách hàng làm việc với doanh nghiệp, Hòa giải viên lao động và cơ quan có thẩm quyền;

• Tham gia giải quyết tranh chấp tại Hội đồng trọng tài lao động hoặc Tòa án theo quy định pháp luật;

• Tư vấn thu thập, đánh giá và củng cố chứng cứ, xác định thời hiệu và thẩm quyền giải quyết tranh chấp;

• Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng trong quá trình tố tụng tại Tòa án.

6. Kết luận 

Doanh nghiệp có nghĩa vụ trả lương đầy đủ, đúng hạn cho NLĐ theo quy định pháp luật và thỏa thuận hợp pháp giữa các bên. Khi phát sinh tình trạng chậm trả hoặc không thanh toán đầy đủ tiền lương, NLĐ cần xác định chính xác khoản tiền còn được hưởng, thu thập chứng cứ và chủ động yêu cầu doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ.