DI CHÚC MIỆNG CÓ GIÁ TRỊ PHÁP LÝ KHÔNG? NHỮNG RỦI RO CÓ THỂ XẢY RA KHI LẬP DI CHÚC MIỆNG?

Di chúc miệng là hình thức di chúc đặc thù được pháp luật Việt Nam ghi nhận trong những hoàn cảnh giới hạn và có điều kiện nghiêm ngặt. Không phải mọi di chúc miệng đều hợp pháp hay mặc nhiên có giá trị pháp lý, bởi hình thức này tiềm ẩn nhiều rủi ro trong quá trình chứng minh, xác thực và giải quyết tranh chấp thừa kế. Bài viết dưới đây phân tích chuyên sâu cơ sở pháp lý, điều kiện công nhận và hệ quả pháp lý liên quan.

Quy định của pháp luật về lập di chúc miệng

Di chúc miệng là gì?

Theo quy định tại Điều 624 và Điều 627 Bộ luật Dân sự 2015 di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Theo đó, di chúc phải được lập thành văn bản; nếu không thể lập được di chúc bằng văn bản thì có thể di chúc miệng.

Theo Điều 629 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về di chúc miệng và các điều kiện để di chúc miệng được công nhận là hợp pháp. Cụ thể: 

• Trường hợp tính mạng một người bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản thì có thể lập di chúc miệng.

• Sau 03 tháng, kể từ thời điểm di chúc miệng mà người lập di chúc còn sống, minh mẫn, sáng suốt thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ.

Điều kiện để di chúc miệng có giá trị pháp lý 

Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, di chúc miệng vẫn có giá trị pháp lý, nhưng chỉ được công nhận khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định. Đây là điểm cần nhấn mạnh, bởi trong thực tiễn giải quyết tranh chấp thừa kế, rất nhiều di chúc miệng đã bị Tòa án tuyên vô hiệu do vi phạm điều kiện về hình thức hoặc thủ tục.

Điều kiện để di chúc miệng được coi là hợp pháp

Di chúc miệng chỉ hợp pháp khi thỏa mãn đồng thời các điều kiện sau:

• Về hoàn cảnh lập di chúc: 

Người để lại di chúc phải đang trong tình trạng tính mạng bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản. Đây là điều kiện mang tính quyết định. Nếu người lập di chúc vẫn còn khả năng lập di chúc bằng văn bản nhưng không thực hiện, thì di chúc miệng rất dễ bị bác bỏ.

• Về người làm chứng: 

Phải có ít nhất hai người làm chứng và những người này phải đáp ứng điều kiện làm chứng theo quy định của pháp luật (không là người thừa kế; không có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến nội dung di chúc; là người trưởng thành, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự).

• Về việc ghi nhận nội dung di chúc: 

Ngay sau khi người để lại di chúc thể hiện ý chí cuối cùng, người làm chứng phải ghi chép lại đầy đủ nội dung di chúc, cùng ký tên hoặc điểm chỉ xác nhận.

• Về thủ tục chứng thực: 

Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ thời điểm người lập di chúc miệng thể hiện ý chí, văn bản ghi chép phải được công chứng hoặc chứng thực chữ ký, điểm chỉ của người làm chứng.

Thời hạn tồn tại của di chúc miệng

Theo khoản 2 Điều 629 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc miệng có tính chất tạm thời. Sau 03 tháng kể từ thời điểm lập di chúc miệng, nếu người lập di chúc vẫn còn sống, minh mẫn và sáng suốt, thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ.

Quy định này nhằm hạn chế việc lạm dụng di chúc miệng và khuyến khích lập di chúc bằng văn bản để bảo đảm sự ổn định pháp lý và trật tự xã hội trong quan hệ thừa kế.

Những rủi ro pháp lý thường gặp 

Khó chứng minh tình trạng khẩn cấp

Một trong những rào cản lớn nhất là chứng minh người lập di chúc đang trong tình trạng bị cái chết đe dọa. Trong nhiều vụ án, các bên không cung cấp được hồ sơ bệnh án, xác nhận y tế hoặc chứng cứ khách quan khác, dẫn đến việc Tòa án không chấp nhận di chúc miệng.

Rủi ro từ người làm chứng

Trên thực tế, người làm chứng cho di chúc miệng thường là người thân trong gia đình. Điều này dễ dẫn đến xung đột lợi ích, làm phát sinh nghi ngờ về tính khách quan. Nếu người làm chứng thuộc trường hợp không được phép làm chứng, di chúc miệng sẽ bị tuyên vô hiệu toàn bộ.

Sai lệch nội dung di chúc

Di chúc miệng được truyền đạt bằng lời nói nên rất dễ xảy ra tình trạng:

• Ghi nhận không đầy đủ hoặc không chính xác ý chí của người để lại di sản;

• Mỗi người làm chứng hiểu và ghi nhớ nội dung khác nhau;

• Có dấu hiệu thêm, bớt nội dung nhằm trục lợi.

Những mâu thuẫn này thường là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tranh chấp thừa kế kéo dài.

Vi phạm thủ tục chứng thực

Không ít trường hợp người làm chứng không thực hiện hoặc thực hiện không đúng thời hạn 05 ngày làm việc để chứng thực văn bản ghi chép. Đây là lỗi phổ biến khiến di chúc miệng không được công nhận, dù ý chí của người chết là có thật.

Dịch vụ luật sư tư vấn về lập di chúc

Việc lập di chúc đúng quy định pháp luật không chỉ giúp bảo đảm ý chí của người để lại di sản mà còn hạn chế tối đa rủi ro pháp lý cho những người thừa kế. Nhằm đáp ứng nhu cầu này, dịch vụ luật sư tư vấn và hỗ trợ lập di chúc được xem là giải pháp an toàn, hiệu quả và cần thiết.

• Tư vấn điều kiện lập di chúc hợp pháp từ năng lực hành vi dân sự, tình trạng sức khỏe, ý chí tự nguyện của người lập di chúc;

• Tư vấn xác định di sản, người thừa kế, nghĩa vụ tài sản, người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc;

• Tư vấn nội dung phân chia di sản phù hợp với quy định pháp luật;

• Đại diện giải quyết trong các trường hợp có tranh chấp thừa kế. 

Kết luận

Di chúc miệng là hình thức được pháp luật thừa nhận nhưng chứa đựng nhiều rủi ro pháp lý nếu không tuân thủ đúng điều kiện và thủ tục. Để bảo vệ ý chí định đoạt tài sản và tránh tranh chấp thừa kế, Quý khách hàng nên lựa chọn giải pháp pháp lý an toàn hơn. Hãng luật Thành Danh sẵn sàng hỗ trợ Quý khách hàng để bảo đảm quyền lợi hợp pháp một cách hiệu quả.

============================

CÔNG TY LUẬT TNHH MTV HÃNG LUẬT THÀNH DANH

• Luật sư Đậu Đức Ninh
• Hotline: 0962.442.839
• Email: hangluatthanhdanh@gmail.com
• Website: hangluatthanhdanh.vn
• Fanpage: THANH DANH LAW FIRM 
• Tiktok: Hãng Luật Thành Danh
• Địa chỉ trụ sở chính: 7C, Nguyễn Văn Tiết, Lái Thiêu, TP. Hồ Chí Minh
• Địa chỉ chi nhánh: 38, Bùi Viện, Đồng Xoài, Đồng Nai
• Địa chỉ VPGD: 278, Phạm Văn Bạch, Tân Sơn, TP. Hồ Chí Minh