GIỮ NGƯỜI TRONG TRƯỜNG HỢP KHẨN CẤP ĐƯỢC THỰC HIỆN KHI NÀO - Hãng luật Thành Danh

Giữ người trong trường hợp khẩn cấp là biện pháp đặc biệt, được áp dụng trong tình huống cấp bách nhằm ngăn chặn hậu quả nghiêm trọng có thể xảy ra nếu không kịp thời tước bỏ quyền tự do thân thể của người có dấu hiệu phạm tội. Quy định này được ghi nhận trong Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 và các văn bản liên quan.

Các trường hợp được giữ người trong trường hợp khẩn cấp

Khái niệm giữ người trong trường hợp khẩn cấp

Giữ người trong trường hợp khẩn cấp là biện pháp ngăn chặn đặc thù trong hệ thống tố tụng hình sự Việt Nam. Biện pháp này được áp dụng trước giai đoạn khởi tố bị can nhằm ngăn chặn nguy cơ tội phạm xảy ra hoặc bảo đảm hoạt động điều tra. Cơ chế này được quy định tại Điều 110 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.

Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân được ghi nhận tại Hiến pháp Việt Nam 2013. Tuy nhiên, trong những trường hợp đặc biệt liên quan đến nguy cơ tội phạm nghiêm trọng, pháp luật cho phép cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng giữ người trong trường hợp khẩn cấp nhằm bảo vệ trật tự xã hội và phòng ngừa hậu quả pháp lý nghiêm trọng.

Các trường hợp được giữ người trong trường hợp khẩn cấp

Theo Điều 110 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, việc giữ người trong trường hợp khẩn cấp chỉ được thực hiện khi thuộc một trong ba trường hợp sau:

Trường hợp 1: Chuẩn bị thực hiện tội phạm rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng

Người bị nghi ngờ đang chuẩn bị thực hiện hành vi thuộc nhóm:

• Tội phạm rất nghiêm trọng

• Tội phạm đặc biệt nghiêm trọng

Các mức độ này được xác định theo Bộ luật Hình sự 2015 dựa trên khung hình phạt cao nhất của tội danh. Cơ quan điều tra phải có căn cứ cụ thể cho thấy hành vi chuẩn bị phạm tội đã xảy ra chứ không chỉ dừng lại ở nghi ngờ chung chung.

Trường hợp 2: Người cùng thực hiện tội phạm hoặc bị hại hoặc người có mặt tại nơi xảy ra tội phạm chính mắt nhìn thấy và xác nhận đúng là người đã thực hiện tội phạm mà xét thấy cần ngăn chặn ngay việc người đó trốn

Điểm cốt lõi của quy định này nằm ở yếu tố nhận dạng trực tiếp bằng giác quan của những chủ thể có liên quan trực tiếp đến vụ việc, bao gồm:

• Người cùng thực hiện tội phạm;

• Bị hại;

• Người có mặt tại nơi xảy ra tội phạm.

Việc “chính mắt nhìn thấy” cho thấy đây không phải là thông tin gián tiếp, suy đoán hay nghe kể lại, mà là nhận thức trực tiếp về hành vi phạm tội. Khi những người này xác nhận đúng người đã thực hiện tội phạm, lời xác nhận đó có giá trị chứng cứ ban đầu đặc biệt quan trọng, đủ để cơ quan tiến hành tố tụng đánh giá nguy cơ và áp dụng biện pháp ngăn chặn kịp thời.

Trường hợp 3: Có dấu vết của tội phạm ở người hoặc tại chỗ ở hoặc nơi làm việc hoặc trên phương tiện của người bị nghi thực hiện tội phạm và xét thấy cần ngăn chặn ngay việc người đó trốn hoặc tiêu hủy chứng cứ.

Quy định này thể hiện rõ nguyên tắc: giữ khẩn cấp chỉ được áp dụng khi đồng thời tồn tại hai yếu tố:

• Có căn cứ vật chất tương đối rõ ràng (dấu vết tội phạm);

• Có nguy cơ thực tế làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình điều tra nếu không bắt ngay.

Sự kết hợp này nhằm hạn chế việc lạm dụng giữ khẩn cấp, đồng thời bảo đảm hiệu quả phòng ngừa và đấu tranh với tội phạm trong giai đoạn đầu của tố tụng hình sự.

Thẩm quyền và thủ tục giữ người trong trường hợp khẩn cấp

Căn cứ theo khoản 2 Điều 110 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, các chủ thể có quyền ra lệnh giữ người trong trường hợp khẩn cấp bao gồm:

• Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra;

• Điều tra viên trung cấp hoặc cao cấp là Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã được phân công điều tra;

• Chỉ huy các đơn vị thuộc Bộ đội Biên phòng Việt Nam;

• Lãnh đạo lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam;

• Chi cục trưởng Kiểm ngư Việt Nam;

• Người chỉ huy tàu bay hoặc tàu biển khi phương tiện đã rời cảng;

Lệnh giữ người trong trường hợp khẩn cấp phải được lập bằng văn bản, nêu rõ lý do bắt, căn cứ pháp luật và thông tin người bị bắt. Sau khi thi hành lệnh bắt, cơ quan thực hiện phải lập biên bản, thông báo cho Viện kiểm sát có thẩm quyền để kiểm sát tính hợp pháp của việc bắt.

Kết luận

Giữ người trong trường hợp khẩn cấp là biện pháp ngăn chặn đặc thù trong tố tụng hình sự, chỉ được áp dụng khi có căn cứ pháp luật rõ ràng và tuân thủ chặt chẽ trình tự theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Quý khách hàng cần tư vấn chuyên sâu về thủ tục tố tụng, quyền của người bị giữ hoặc rủi ro pháp lý có thể liên hệ Hãng luật Thành Danh qua để được luật sư hỗ trợ kịp thời.

===============================

CÔNG TY LUẬT TNHH MTV HÃNG LUẬT THÀNH DANH

• Luật sư Đậu Đức Ninh
• Hotline: 0962.442.839
• Email: hangluatthanhdanh@gmail.com
• Website: hangluatthanhdanh.vn
• Fanpage: THANH DANH LAW FIRM 
• Tiktok: Hãng Luật Thành Danh
• Địa chỉ trụ sở chính: 7C, Nguyễn Văn Tiết, Lái Thiêu, TP. Hồ Chí Minh
• Địa chỉ chi nhánh: 38, Bùi Viện, Đồng Xoài, Đồng Nai
• Địa chỉ VPGD: 278, Phạm Văn Bạch, Tân Sơn, TP. Hồ Chí Minh