Thủ tục hòa giải tranh chấp đất đai tại UBND hiện nay

Tin tức & sự kiện

Tranh chấp đất đai là một trong những loại tranh chấp dân sự xảy ra phổ biến trên thực tế, liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất. Trong nhiều trường hợp, trước khi vụ việc được giải quyết tại Tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền khác, các bên phải thực hiện thủ tục hòa giải và giải quyết tranh chấp tại Ủy ban nhân dân (UBND) theo quy định của Luật Đất đai 2024. Việc nắm rõ quy trình giải quyết tranh chấp đất đai tại UBND sẽ giúp người dân bảo vệ quyền lợi của mình một cách hiệu quả và đúng pháp luật.

Giải quyết tranh chấp đất đai tại UBND

1. Các loại tranh chấp đất đai theo quy định hiện hành

Theo khoản 47 Điều 3 Luật Đất đai 2024, tranh chấp đất đai là tranh chấp về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ đất đai. Ngoài ra, theo khoản 2 Điều 3 Nghị quyết số 04/2017/NQ-HĐTP, tranh chấp đất đai được chia thành hai nhóm cơ bản:

Tranh chấp xác định ai là người có quyền sử dụng đất hợp pháp

Đây là các tranh chấp phát sinh khi các bên cùng cho rằng mình có quyền sử dụng đối với một thửa đất nhất định. Ví dụ:

Tranh chấp ranh giới giữa các thửa đất liền kề;
Tranh chấp quyền sử dụng đất do lấn chiếm;
Tranh chấp nguồn gốc và quá trình sử dụng đất.

Đối với loại tranh chấp này, hòa giải tại UBND cấp xã là thủ tục bắt buộc trước khi yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết hoặc khởi kiện tại Tòa án.

Tranh chấp liên quan đến quyền sử dụng đất

Bao gồm các tranh chấp phát sinh từ các quan hệ dân sự có liên quan đến quyền sử dụng đất như:

Tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho quyền sử dụng đất;
Tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất;
Tranh chấp chia tài sản chung của vợ chồng là quyền sử dụng đất;
Tranh chấp phát sinh từ giao dịch bảo đảm bằng quyền sử dụng đất…..

Đối với nhóm tranh chấp này, việc hòa giải tại UBND cấp xã không phải là điều kiện bắt buộc để khởi kiện tại Tòa án.

2. Hòa giải tranh chấp đất đai tại UBND cấp xã

Theo Điều 235 Luật Đất đai 2024, Nhà nước khuyến khích các bên tự hòa giải hoặc hòa giải thông qua các cơ chế hòa giải khác. Trường hợp không tự hòa giải được thì các bên có thể yêu cầu UBND cấp xã nơi có đất tranh chấp tổ chức hòa giải.

2.1. Hồ sơ yêu cầu hòa giải

Người yêu cầu hòa giải cần chuẩn bị:

Đơn yêu cầu hòa giải tranh chấp đất đai;
Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (nếu có);
Các giấy tờ liên quan đến nguồn gốc, quá trình sử dụng đất như hợp đồng chuyển nhượng, giấy tờ thừa kế, tặng cho, giấy nộp thuế sử dụng đất, hồ sơ địa chính;
Tài liệu, chứng cứ khác liên quan đến nội dung tranh chấp;
Giấy tờ tùy thân của người yêu cầu.

Việc cung cấp đầy đủ hồ sơ, tài liệu ngay từ đầu sẽ giúp cơ quan có thẩm quyền thuận lợi hơn trong quá trình xác minh và giải quyết vụ việc.

2.2. Tiếp nhận và thụ lý yêu cầu hòa giải

Sau khi nhận được đơn yêu cầu hòa giải, UBND cấp xã sẽ xem xét tính hợp lệ của hồ sơ. Theo đó:

Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đơn, UBND cấp xã phải thông báo bằng văn bản cho các bên tranh chấp và Văn phòng đăng ký đất đai hoặc Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai về việc thụ lý yêu cầu hòa giải.
Trường hợp từ chối thụ lý, UBND cấp xã phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do để người dân biết và thực hiện quyền của mình theo quy định pháp luật.

2.3. Xác minh nguồn gốc và hiện trạng đất tranh chấp

Sau khi thụ lý hồ sơ, UBND cấp xã tiến hành các hoạt động xác minh để làm rõ nội dung tranh chấp. Các công việc thường được thực hiện gồm:

Thu thập hồ sơ địa chính, bản đồ địa chính, sổ mục kê và các tài liệu lưu trữ liên quan;
Kiểm tra hiện trạng thực tế khu đất tranh chấp;
Xác minh quá trình quản lý, sử dụng đất của các bên;
Làm việc với những người sinh sống lâu năm tại địa phương để xác định nguồn gốc thửa đất;
Thu thập ý kiến của những người có quyền và nghĩa vụ liên quan;
Đối chiếu các tài liệu do các bên cung cấp.

Trong nhiều trường hợp, cơ quan địa chính có thể tiến hành đo đạc thực địa nhằm xác định chính xác diện tích, vị trí và ranh giới thửa đất đang tranh chấp.

2.4. Thành phần Hội đồng hòa giải

Để bảo đảm tính khách quan trong quá trình hòa giải, Chủ tịch UBND cấp xã quyết định thành lập Hội đồng hòa giải tranh chấp đất đai. Thành phần Hội đồng thường bao gồm:

Chủ tịch hoặc Phó Chủ tịch UBND cấp xã làm Chủ tịch Hội đồng;
Đại diện Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã;
Công chức địa chính;
Công chức tư pháp - hộ tịch;
Đại diện thôn, tổ dân phố nơi có đất tranh chấp;
Người có uy tín hoặc người sinh sống lâu năm biết rõ nguồn gốc đất;
Các cá nhân, tổ chức khác có liên quan (nếu cần thiết).

2.5. Tổ chức phiên hòa giải

Sau khi hoàn tất việc xác minh, Hội đồng hòa giải sẽ tổ chức cuộc họp hòa giải với sự tham gia của:

Các bên tranh chấp;
Thành viên Hội đồng hòa giải;
Người có quyền, nghĩa vụ liên quan;
Người làm chứng (nếu có).

Tại buổi hòa giải, các bên được trình bày ý kiến, cung cấp tài liệu chứng cứ và đưa ra quan điểm của mình về vụ việc. Hội đồng hòa giải sẽ phân tích quy định pháp luật, đánh giá các tài liệu đã thu thập được và hướng dẫn các bên thương lượng để tìm ra phương án giải quyết phù hợp.

Trường hợp một trong các bên vắng mặt đến lần thứ hai mặc dù đã được triệu tập hợp lệ thì việc hòa giải được xác định là không thành.

2.6. Lập biên bản hòa giải

Kết thúc phiên hòa giải, UBND cấp xã lập biên bản ghi nhận kết quả hòa giải. Biên bản phải thể hiện đầy đủ:

Thời gian, địa điểm hòa giải;
Thành phần tham dự;
Nội dung tranh chấp;
Ý kiến của các bên;
Kết quả hòa giải.

Tùy từng trường hợp sẽ lập:

Biên bản hòa giải thành; hoặc
Biên bản hòa giải không thành.

Sau khi lập biên bản hòa giải thành, nếu trong vòng 10 ngày các bên có ý kiến khác với nội dung đã thỏa thuận, UBND cấp xã sẽ tổ chức hòa giải lại và lập biên bản kết quả.

Trường hợp hòa giải không thành, các bên được hướng dẫn gửi đơn đến cơ quan có thẩm quyền để giải quyết tranh chấp.

3. Kết luận

Giải quyết tranh chấp đất đai tại UBND là một trong những cơ chế quan trọng nhằm xác định quyền sử dụng đất và hạn chế phát sinh các tranh chấp kéo dài. Trong đó, thủ tục hòa giải tại UBND cấp xã đóng vai trò đặc biệt quan trọng, thậm chí là điều kiện bắt buộc đối với nhiều trường hợp tranh chấp trước khi được cơ quan có thẩm quyền hoặc Tòa án xem xét giải quyết. Vì vậy, việc nắm rõ trình tự giải quyết tranh chấp đất đai sẽ giúp các bên chủ động chuẩn bị hồ sơ, đảm bảo quá trình giải quyết đúng quy định pháp luật.

===========================================

CÔNG TY LUẬT TNHH MTV HÃNG LUẬT THÀNH DANH